Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/esfaraye/public_html/plugins/system/plg_ztools/plg_ztools.php on line 33

Strict Standards: Declaration of JParameter::loadSetupFile() should be compatible with JRegistry::loadSetupFile() in /home/esfaraye/public_html/libraries/joomla/html/parameter.php on line 0

Strict Standards: Declaration of JCacheControllerPage::store() should be compatible with JCacheController::store($data, $id, $group = NULL) in /home/esfaraye/public_html/libraries/joomla/cache/controller/page.php on line 0

Strict Standards: mktime(): You should be using the time() function instead in /home/esfaraye/public_html/plugins/system/vvisit_counter/vvisit_counter.php on line 32

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/esfaraye/public_html/plugins/system/vvisit_counter/helper/vvisit_counter.php on line 28

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/esfaraye/public_html/plugins/system/vvisit_counter/helper/vvisit_counter.php on line 120

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/esfaraye/public_html/plugins/system/vvisit_counter/helper/vvisit_counter.php on line 123

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/esfaraye/public_html/plugins/system/vvisit_counter/vvisit_counter.php on line 46

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/esfaraye/public_html/plugins/system/vvisit_counter/vvisit_counter.php on line 106

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/esfaraye/public_html/plugins/system/jbrandremover/jbrandremover.php on line 14

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/esfaraye/public_html/plugins/system/jbrandremover/jbrandremover.php on line 15

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/esfaraye/public_html/plugins/system/plg_ztools/plg_ztools.php on line 115

Strict Standards: Only variables should be passed by reference in /home/esfaraye/public_html/plugins/system/plg_ztools/plg_ztools/libs/ztgzip.php on line 152

Strict Standards: Non-static method JSite::getMenu() should not be called statically in /home/esfaraye/public_html/components/com_xmap/router.php on line 96

Strict Standards: Non-static method JApplication::getMenu() should not be called statically in /home/esfaraye/public_html/includes/application.php on line 536

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/esfaraye/public_html/components/com_xmap/router.php on line 96

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/esfaraye/public_html/components/com_xmap/router.php on line 102
اندیشه اتحاد اسلام آغاز بیداری اسلامی

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/esfaraye/public_html/plugins/content/extravote/extravote.php on line 48

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/esfaraye/public_html/templates/yoo_revista/html/config.php on line 13

Deprecated: Non-static method JSite::getMenu() should not be called statically, assuming $this from incompatible context in /home/esfaraye/public_html/templates/yoo_revista/warp/systems/joomla/layouts/com_content/article/default.php on line 13

Deprecated: Non-static method JApplication::getMenu() should not be called statically, assuming $this from incompatible context in /home/esfaraye/public_html/includes/application.php on line 536

اندیشه اتحاد اسلام آغاز بیداری اسلامی

( 4 Votes ) 

به گزارش روی خط صبح اندیشه اتحاد اسلام به عنوان اندیشه ای جدید در دوران معاصر سرآغاز جریان های مهمی در دنیای اسلام گشت.

 

به نقل از فرهنگ امروز این ایده توسط سید جمال الدین اسدآبادی مطرح گشت و بیداری اسلامی را رقم زد. سید جمال الدین اسدآبادی، با نگاه دقیق و قدرت تحلیل بسیار، روند ضعف و رکود مسلمانان را شناسایی و برنامه هایی برای خروج از این بحران داشتند.

نویسنده : محمدحسن بهنام فر
سخن از بیداری اسلامی امروزه در عرصه تحولات فکری، سیاسی و فرهنگی جهان اسلام، بیشتر از گذشته مورد توجه قرار گرفته است و هر روزه مباحث جدیدتری در این عرصه مطرح می گردد. بر این اساس می تواند سوالاتی مطرح گردد. از چه زمانی بیداری اسلامی مطرح شد؟
چرا بیداری اسلامی؟ مگر رخوت و خوابی بوده است که اینک بیداری اسلامی مطرح گشته است! چه کسی این مفهوم را به طور جدی وارد اندیشه سیاسی جهان اسلام کرد؟ اندیشه اتحاد اسلام چه بود و به دنبال چه هدفی مطرح گشت؟ و ... ما در این مقاله سعی داریم، طلایه دار و سردمدار بیداری اسلامی در دوران جدید را معرفی و اندیشه اتحاد اسلام را به بحث بگذاریم. اندیشه ای که در شرایط تاریخی خاصی توسط متفکری بابصیرت و آگاه؛ یعنی سید جمال الدین اسدآبادی مطرح گشت. بدون شک؛ شناخت و واکاوی اندیشه سیدجمال و بررسی دلایل افول تمدن اسلامی و همچنین زمینه های نفوذ اروپاییان به دنیای اسلام، می تواند در تحلیل جنبش های اسلامی معاصر و از همه مهمتر جریان موسوم به «بیداری اسلامی» کمک شایانی کند.
تمدن اسلامی؛ پیدایش و رشد
اسلام به عنوان یک دین الهی و جهان بینی آسمانی در شبه جزیره عربستان توسط پاکترین و مقربترین برگزیده خداوند، حضرت محمد(ص) ظهور یافت و پایه های سعادت، خوشبختی و اخلاقیات انسانی را پی ریزی کرد. پیامبر اسلام(ص) در مدت حیات خویش، در راه برپایی حکومت اسلامی، سختیها و مشقتهای بسیاری را تحمل کرد و سرانجام پس از بیست و سه سال دعوت، تبلیغ و تلاش موفق شد حکومت اسلامی را بنیان گذارد که پایه های اولیه آن در مدینه طرح ریزی شد و سپس توسط مسلمانان به توسعه خود ادامه داد.(1) اسلام به زودی از جزیره العرب فراتر رفت و در زمان جانشینان پیامبر، دین اسلام در قالب توسعه حکومت مسلمین، در شرق تا قلب آسیا و در غرب تا قلب افریقای شمالی پیش رفت. حكومت جديد بر مبناي شريعت اسلام و مفاهيم قرآني، سنت پيامبر و اهل بيت ايشان جايگزين حكومتهاي استبدادي، خودكامه و جبار شد.
پس از فرونشستن تب و تاب پیشرویهای نظامی، مسلمانان عرصه علم و دانش را نیز با شتاب درنوردیدند. آنان در اثر آشنایی با میراث فرهنگی سرزمینهایی که در محدوده قلمرو اسلامی قرار گرفته بودند و با روحیه کنجکاوی، معرفت جویی و دانش اندوزی که آیات قرآن کریم و احادیث نبوی در تهییج و تشویق آن تاثیر به سزایی داشت و با نوآوریها و ابداعات خود، توانستند دانش بشری را در سرزمینهای مختلف چنان ارتقا دهند که سالها تمدن اسلامی با درخششی بایسته، پرچمدار نبوغ علمی، فکری و فرهنگی بود و جهان غرب از دستاوردهای بزرگ آن بهرمند می گشت. مسلمانان در پرتو تعالیم اسلام و روآوردن به علم و دانش، به سرعت در جنبه های مختلف تمدنی رشد کردند و پایه گزار تمدن درخشان اسلامی شدند، تا جایی که خاورشناسان درباره پیشرفتهای عظیم مسلمین در علوم مختلف زبان به اعتراف گشوده اند. ویل دورانت، گوستاولوبون، گیوم و دیگران از جمله خاورشناسانی هستند که به عظمت تمدن درخشان اسلامی و تاثیرات آن در اروپا و نقش مسلمانان در گسترش علوم معترفند.
سپس جهان اسلام از طریق پدیدآوردن همین فرهنگ و تمدن شگرف و درخشان، توانست در دنیای مسیحی نفوذ کند و تاثیرات مختلفی را بر آن به جا بگذارد. ویل دورانت درباره جلوه های گوناگون نفوذ تمدن اسلامی در اروپا می گوید: تمدن اسلامی از راه بازرگارنی و جنگهای صلیبی و ترجمه صدها کتاب عربی به لاتین و مسافرتهای دانشورانی از قبیل گربرت، (2) مایکل اسکات،(3)ادلارد باثی (4)و غیره به اندلس اسلامی و نیز از طرف جوانان مسیحی که پدرانشان آنها را برای کسب علم و آداب و تمدن به کشورهای اسلامی می فرستادند به اروپا راه یافت.(5)
عوامل ضعف و افول تمدن اسلامی:
اما اين تمدن شكوهمند( تمدن اسلامي) تحت تاثير عواملي چند رو به ضعف و انحطاط نهاد و جهان اسلام دچار نوعي قهقرا گشته و گرفتار ظلمت، جهل و فقر گرديد. اين عوامل را مي توان به دو دسته تقسيم كرد؛
الف) داخلي
1) فاصله گرفتن از تعاليم اوليه اسلامي و توجه به فرعيات و مسائل حاشيه اي
2) اختلافات داخلي و روي آوردن به نزاعهاي قومي- قبيله اي و مذهبي
3) جدال قدرت
4) ضعف دستگاه خلافت و تبديل خلافت به سلطنت
5) استقرار انديشه اشعري گري و بسته نگه داشتن فضاي فكري جامعه
6) محدود شدن فعاليتهاي علويان و شيعيان
ب) خارجي
1) ظهور اقوام بيابانگرد و تسلط آنها بر اوضاع سياسي و اداري جامعه
2) جنگهاي صليبي
3) حمله مغولان و برچيده شدن دستگاه خلافت
4) افول بازرگاني خارجي و كشف راههاي دريايي
5) رنسانس و پيشرفت اروپا
6) نقش مسيونرهاي مسيحي در ايجاد تفرقه ميان دولتهاي اسلامي
با توجه به عوامل مذكور، جهان اسلام وارد دوره اي شد كه از آن مي توان به قرون وسطي و عصر انحطاط و زوال امت اسلامي ياد كرد. در اين دوران  وحدت مسلمانان از هم گسست و جامعه اسلامي به صورت حكومتهاي ملوک طوایفي درآمدند و به دنبال آن قسمتهایی از قلمرو خود را از دست دادند. در مقابل مسیحیان با هم متحد شدند و پیوسته متصرفات اسلامی را از دست ملوک طوایف مسلمان خارج ساخته، بر قلمرو خود می افزودند. استعمار و استثمار غرب، استبداد و ضعف حاكمان جهان اسلام و همچنين هرج و مرج در احكام، اختلافات داخلي بين مسلمين، عدم وحدت و يكپارچگي، تسليم شدن به قضا و قدر؛ دست به دست هم داد و كشورهاي اسلامي را در ركود و بيخبري مرگباري فرو برد. اين روند ادامه داشت تا اينكه انديشه بيداري اسلامي و برون رفت از عقب ماندگي در جامعه اسلامي ظهور پيدا كرد كه منادي اين انديشه سيد جمال الدين اسد آبادي بود. كسي كه بازگشت به اسلام اصيل و راستين و اتحاد و وحدت مسلمين را فارغ از تمايلات فكري و گرايشهاي مذهبي، تنها راه غلبه بر انحطاط و عقب ماندگي مسلمانان و مبارزه با استعمارگران خارجي مي دانست.
 سيد جمال الدين اسدآبادي مصلح شرق و بيانگذار جنبش بيداري اسلامي
به هرترتیب عواملي دست به دست هم داد تا جهان اسلام در خاموشي و ظلمت و عقب ماندگي فرو رفت. اين خاموشي و شور بختي فراگير در جهان اسلام ادامه داشت تا قرن سيزدهم هجري و در ميانه اين قرن بود كه عواملي از جمله آشنايي با تمدن غرب، سرازير شدن غربيان به ممالك اسلامي و استعمار و استثمار ايشان، شكست ايران از روسيه، توسعه چاپ و انتشار روزنامه ها و كتب گوناگون همه و همه باعث شد تا مسلمانان در صدد ريشه يابي عقب ماندگي خود، علل و عوامل خود و علل و عوامل تفوق و برتري غرب در عرصه هاي مختلف تمدني و علت تسلط غرب بر شرق برآيند. در اين راستا نخبگان جهان اسلام و ممالك شرقي هريك با توجه به مقتضيات مكاني و زماني و اوضاع اجتماعي مملكت خويش به دنبال اصلاح اين عقب ماندگي و يافتن اسباب اين خرابي ها برآمدند.
اما آنكه در راس تمامي اين مصلحين قرار گرفت و مبدا و منادي و آغازگر بيداري اسلامي بود؛ بي شك كسي نيست جز سيدجمال الدين اسدآبادي؛ كسي كه با مجاهدتهاي وي، مسلمانان پس از قرنها از خواب غفلت بيدار شده و به تاسي از عقايد و راه وي توانستند ضمن غلبه بر جهل و خرافات، به پيكار استبداد و استعمار بشتابند و انقلاب شكوهمندي چون انقلاب اسلامي ايران و جنبش اسلامي را در مصر، عراق، سوريه، فلسطين و حتي در هند بوجود آورند و به قول ميرزا ابوتراب نظم الدوله؛ سيدجمال الدين اسدآبادي با فكر روشن و توانا و اراده نيرومند و عقيده ثابت و زبان گويا و قلم نيرومند خود، كاري را در خاورميانه عملي ساخت كه در نقاط ديگر جهان بي كمك توپ و تفنگ ميسر نمي شد.(6)
مبارزات سیدجمال
سيدجمال الدين حسيني ملقب به اسدآبادي و از سادات حسيني در سال 1254ه در اسدآباد همدان متولد شد.[i] هوش و ذکاوت بالای سید، به زودی وی را در دوران کودکی و نوجوانی به نابغه ای بزرگ تبدیل کرد. سيدجمال الدين در دروان جوانی به سرزمینهای اسلامی سفر کرده و با بزرگانی چون شیخ مرتضی انصاری از نزدیک دیدار داشت. لذا از اين دوران به بعد زندگاني وي وارد مرحله جديدي مي شود، مرحله اي كه در آن سيد تا آخرين لحظه عمر خود درصدد احياي شريعت اسلام و پياده كردن قوانين ناجيه اسلامي براي برون رفت جهان اسلام از عقب ماندگي و جهل تلاش كرد و سعي نمود با برقراري اتحاد و تفوق بين امت اسلام به مبارزه با استعمار غرب به ويژه بريتانيا بپردازد. مراحل تلاشهای سیاسی سید جمال برای ایجاد اتحاد اسلام به شرح زیر است:
مرحله اول حضور سيدجمال در افغانستان بود. سيد در دوران حضورش در افغانستان سعي كرد جامعه بدوي و عقب مانده افغانها را سر و ساماني دهد و در همين راستا به طرح نقشه اصلاح امور اداري، سياسي و اجتماعي افغانها مبادرت ورزيد و در اين راه با تاسيس روزنامه، پستخانه و بيمارستان گام هاي ابتدایي را برداشت. وي براي آشنايي مردم افغانستان با تاريخ و فرهنگ خود، كتاب تتمه البيان في تاريخ الافغان را به رشته تحرير درآورد. همچنين از همين سرزمين شروع به مبارزه با استعمار انگلستان نمود و روزنامه شمس النهار را براي افشاي خوی استعمارگري و استثمار بريتانياي كبير منشر كرد.(7) مرحله دوم و حياتي مبارزات سيد در سرزمين مصر تجلي يافت. وي كه در سال 1285 مدت كوتاهي در مصر حضور داشت در سال 1286 دوباره به اين سرزمين مراجعت كرد و دوران 9 ساله مبارزات خود برضد استعمار بريتانيا را در اين كشور آغاز نمود. سيد در دوران طولاني حضورش در مصر سعي كرد جلوي اختلافات بين تشيع و تسنن را بگيرد و اين خشم و قدرت و جنگاوري را معطوف به استعمار كند. سيد در مصر حزب الوطني را بنياد نهاد كه اين حزب سدي در مقابل استثمار و زيادخواهي انگلستان بود. از شاگردان سيد در مصر مي توان به شيخ محمد عبده، اديب اسحق، عبدالله نديم و قاسم امين اشاره كرد كه هريك در بيداري اسلامي مصريان نقش قابل توجهي داشتند.(8) مرحله سوم مبارزات سيد در هندوستان رقم خورد و سيد در اواخر قرن سيزدهم هجري به هندوستان رفت؛ سيد كه يك دهه قبل دوران كوتاهي در هند اقامت داشت و پنهاني بر ضد استعمار تلاش مي كرد،(9) اين بار با عزمي راسخ و پولادين به جنگ با استعار آمده بود. سيد در حيدر آباد دكن رحل اقامت افكند و در همان ابتدايي كه رساله نيچريه را بر ضد طبيعيون به رشته تحرير درآورد ، در حيدر آباد جمعيتي سري به نام عروه الوثقي را به منظور مبارزه با استعمار تشكيل داد كه اين جمعيت در شهرهاي مختلف جهان اسلام شعبه داشت.(10) حضور سيد در هندوستان همزمان شد با قيام احمد عرابي در مصر بر ضد انگلستان و همين امر منجر شد تا سيد را از عوامل آن قيام بدانند و به كلكته تبعيدش كنند. سيد در كلكته هم دست از مبارزه نكشيد و در جرايد سيد الاخبار و مفرح القلوب مقالاتي به زبان فارسي درباره اوضاع هند، عقب ماندگي مسلمين و استعمار بريتانيا منشر مي كرد.(11) سيدجمال در هندوستان سعي كرد تا با برقراري اتحاد و وحدت كلمه بين هندوها و مسلمانان جمعيتي واحد را برضد استعمار شكل دهد كه ثمره اين تلاشها كنگره ملي هند در سالهای بعد بود. با رفتن سيد جمال به اروپا مرحله جديدي در دوران مبارزات وي آغاز شد. دوراني كه سيد در قلب اروپا و در ميان استعمارگران به مبارزه با آنان مي پرداخت. سيد در رجب 1300ه.ق به لندن رفت و پس از چندي بنا به دعوت و يلفريدبلنت نويسنده معروف انگليسي در پاريس اقامت کرد.(12) سيد در پاريس نامه هاي تهديدآميزي به سران سياسي انگليسي در قاهره فرستاد و آنها را تهديد به قيام نمود. پس از مدتي در پاريس تصميم گرفت براي نظم دادن به مبارزات ضداستعماري خود روزنامه عروه الوثقي را با كمك محمد عبده شاگرد خويش منتشر كند. اين روزنامه كه نامش برگرفته از آيه شريفه قرآن بود تاثير بسزايي در بيداري امت اسلامي داشت و به تمام ممالك اسلامي فرستاده مي شد. نخستين شماره اين روزنامه در 15 جمادي الاول 1301 ه.ق به زبان عربي منتشر شد. عروه الوثقي بر سه اصل اتحاد و تفوق مسلمين و بيداري آنان، مبارزه با استعمار و بيگانگان بويژه بريتانيا و اصلاح وضع داخلي ممالك اسلامي استوار بود. مقالات سيد در عروه كاملترين و رساترين مفسر روح انديشه اتحاد اسلام بود. انديشه اي كه جمال الدين در هندوستان در عمل آنرا تجربه كرده بود، سيد در عروه راه نجات كشورهاي اسلامي و حل معضلات مسلمين را تشكيل كنگره اسلامي با مركزيت مكه مكرمه مي دانست.(13) همچنين خطاب به مصريان گوشزد کرد كه: انگلستان قصدي جز بنده ساختن و به استخدام درآوردن ايشان همانند بردگان ندارد.(14) به دنبال مقالات تند و تحريك آميز عروه الوثقي، دولت بريتانيا با فشار بر دولت فرانسه موجبات تعطيلي اين روزنامه پس از چندين شماره شد. سيد در دوران حضور خود در پاريس علاوه بر انتشار عروه الوثقي، با انديشمندان بنام فرانسوي از جمله ارنست رنان در باب عقايد و آرمانهاي دين اسلام به مباحثه مي پرداخت و در عقايد ضد اسلامي فرانسويان مقالات متعددي مي نگاشت. سيد در سال 1302 ه.ق به لندن رفت(15) و در آنجا با سياسيون لندن راجع به سودان، مصر، هندوستان و افغانستان كه در تحت سيطره استعمار بريتانيا بودند، به مناظره و مجادله پرداخت. حضور سيد در لندن مصادف بود با قيام محمد احمد سوداني در سودان كه تحت تاثير انديشه هاي سيد با استعمار مي جنگيد و انگليسي ها از سيد تقاضا نمودند كه قيام سوداني را فيصله دهد اما سيد زير بار نرفت و در صفر  1303 ه.ق مجبور به ترك لندن شد. سيد با كوله باري از تجربه و مبارزه با استعمار خارجي و استبداد داخلي، اين بار به سرزميت مادري يعني ايران آمد. سيد كه قصد داشت از لندن به عربستان رود و در آنجا خلافت اسلامي را احيا كند(16)در بوشهر توقف كرد و بنا به دعوت اعتمادالسلطنه وزير انطباعات ناصرالدين شاه قاجار در ربيع الاول 1304ه.ق وارد تهران شد.(16)
در زمان حضور سید در تهران علما و طبقات مختلف مردم به دیدار وی می آمدند و سید در این دیدارها سعی داشت تا هم علما و هم توده مردم را از خواب غفلت بیدار کند. سخنان آتشین سید اکثر روشنفکران و مردم را بیدار کرد و در حقیقت جانی بود که به کالبد مرده مردم ایران دمیده شد. حضور سید در ایران با فراز و نشیب های بسیاری همراه بود اما از نتایج مهم بیداری جامعه ایران توسط سید جمال، جنبش موسوم به تنباکو است که در راس این حرکت، سید و سخنان آگاه کننده ایشان بوده است. هرچند سید جمال الدین اسد آبادی به طور کامل در پیاده کردن اندیشه اتحاد اسلام، فرصت کافی پیدا نکرد، اما مطرح کردن این بحث و تلنگری که ایشان به مسلمانان وارد کرد، خواب غفلت آنها را زدود و این آغازی شد برای حرکتها و جریاناتی که تا امروز نیز ادامه یافته است.(17)
اهداف سیدجمال
برای پی بردن به اهداف یک مصلح، یا باید به آثار علمی و قلمی و مکتوب وی مراجعه کرد و یا از آثار صاحب‌نظرانی که درباره وی اظهار نظر کرده‌اند، بهره جست. در این باره، مناسب دیدیم که اهداف سیدجمال را از زبان روزنامه «العروه‌الوثقی» که مدتی تحت مدیریت وی در پاریس منتشر می‌شد و نیز از آثاری که در مصر، هند، ایران و... از خود برجای گذاشته‌است، استفاده کنیم. بنابراین، مجموعه اهداف وی را می‌توان چنین بیان نمود:
وحدت جامعه اسلامی و جهان اسلام؛ نفی اختلافات نژادی، معنوی، فرهنگی و ایدئولوژیکی؛ تعالی و ترقی و توسعه فرهنگ؛ علم و حریت اسلامی؛ تصفیه عقاید خرافی مردم و برگرداندن عزت و شرف و منزلت به آنان؛ مبارزه مستمر با بیگانگان؛ تبیین تکالیفی که مشرق زمین در انجام آن حضور ورزیده‌اند و موجب انحطاط آنان شده‌است؛ تزریق ایمان و عقیده و ایجاد امید و شوق؛ و زدودن یأس و ناامیدی از مردم؛ دفاع از عقاید مسلمین و به خصوص، دفع تهمتهایی‌که به شرقیان زده شده‌است؛ و بالاخره، آگاهی مشرق زمین از حوادث سیاسی و اجتماعی جامعه خود.(18)
روش مبارزه سید جمال
شاید بتوان در طول حیات سیدجمال، دو شیوه مبارزه را نام برد. وی در ابتدا معتقد بود که باید مبارزه را از رأس هرم قدرت (حکومت) شروع کرده و از بالا، دست به اصلاحات زد و در عین حال، به آگاه کردن مردم پرداخت. وی این روش را در ایران، افغانستان، هند، و تاحدودی در مصر به کار گرفت ، از جمله رموز موفقیت سیدجمال می‌توان به: اعتقاد به توانایی ذاتی اسلام برای رهبری مسلمانان جهان؛ مبارزه وی با روحیه تسلیم در برابر قضا و قدر و گوشه‌نشینی؛ فراخوانی مسلمانان برای یادگیری علوم جدید؛ اعتقاد به جدایی ناپذیری دین از سیاست؛ تبیین دین‌اسلام با زبانی ساده، گویا و همه فهم؛ وقف خود برای اسلام؛ مجهز بودن به علوم جدید و قدیم؛ آشنایی به چندین زبان و... اشاره نمود.
وی اوایل مبارزات خود از این شیوه بیشتر بهره جست اما در اواخر عمر، از این شیوه اعراض نموده و معتقد بود که این شیوه، روش صحیحی برای مبارزه نیست، بلکه باید مبارزه را از میان توده‌ها آغاز کرده و اقدام به روشنگری آنان نمود. این مطلب را در اواخر عمر خود در زندان استانبول طی نامه‌ای خطاب به جوانان ایرانی نوشت که: «در عمرم تخمی را در میان سلاطین پخش کردم که حکم شوره زار را دارند و رشد نمی‌کنند و این، روش صحیحی نبود، باید به روشنگری مردم پرداخت»(19)
سیدجمال، سردمدار نهضتهای اسلامی
جنبش اسلامي در دو قرن اخير نظير جنبش اعرابي پاشا و اخوان المسلمين در مصر، مهدي سوداني و دنباله گيران آن به رهبري صادق المهدي و حتي دكتر حسن الترابي در سودان، حركتهاي ضد استعماري و ساير نهضت هاي اسلامي معاصر در شمال افريقا، جنبش هندي خلافت، جنبش مشروطيت در عثماني و مصر و جنبشهاي اسلامي در ايران از نهضت تنباكو تا انقلاب اسلامي نيز همگي ريشه در نهضت فكري- سياسي سيدجمال الدين اسدآبادي داشته اند. اكنون كه بيش از يك قرن از درگذشت مصلح بزرگ عالم اسلام، سيدجمال الدين اسدآبادي مي گذرد، همچنان روح و فكر و راه و روش او الهام بخش بسياري از شخصيت ها، متفكران و روشنفكران مسلمان است و در ادبيات جهان اسلام و چالش اسلام معاصر با مدرنيته و غرب، همواره بر نقش و تاثير او تاكيد مي شود. در دنياي عرب و اسلام متفكراني چون عبده، كواكبي و حتي رشيد رضا، امير شكيب ارسلان، حسن البنا، مالك بن نبي، اقبال لاهوري، ابوالكلام آزاد و همه مصلحان شيعي، تحت تاثير مستقيم و يا غير مستقيم سيدجمال بوده اند. بدین ترتیب بيشترین تاثيرات فكري، سياسي و اجتماعي سيد جمال الدين اسدآبادي در پهنه جهان اسلام و به منصه ظهور رسيدن انديشه وي مبني بر بازگشت به اسلام راستين و اتحاد و اتفاق امت اسلامي در راستاي مبارزه با استعمار بيگانگان و استبداد حاكمان داخلي، را در سير تاريخي مبارزات كشورهاي اسلامي در دو قرن اخير شاهد هستیم، جریانی که امروزه نیز با شدت بیشتری در میان کشورهای عربی، دنبال می گردد. اما هنوز این سوال باقی است که اندیشه «اتحاد اسلام» سید تا چه میزانی عملی گردید؟ آیا هنوز هم نیاز نیست که کشورهای اسلامی در برابر زیاده خواهی های غربی ها، دست در دست یکدیگر داده و به اسلام راستین، مولفه های اصلی تمدن اسلامی و یکپارچگی روی آورند!؟ آیا زمان آن نرسیده است که نوعی وحدت و انسجام در میان مسلمانان ایجاد گردد؟ بدون شک نگاه تمدنی به اسلام و اندیشه اسلامی، بازگشت به اصول اصلی و اساسی و تثبیت اتحاد در میان مسلمانان، به بسیاری از حرکتهای خشونت آمیز و ناگوار که امروزه با حمایت غربی ها و یا ایادی آنان در جریان است، پایان خواهد داد.
پی نوشت:
(1). مهمترین منابع درباره حیات پیامبر و زندگی گرانقدر ایشان، کتابهای سیره و مغازی است. یکی از اولین آثار به جا مانده از قرن اول هجری، کتاب مبتدأ؛ مبعث و مغازی از محمدبن اسحاق (85-151هـ) معروف به سیره ابن اسحاق است که متن آن به دست ابن هشام به نام سیره رسول الله ، قدیمی ترین و جامعترین اثری است که درباره زندگی پیامبر(ص) نوشته شده است. ابن هشام، سیره الرسول الله، ترجمه هاشم رسولی، تهران: انتشارات اسلامیه [بی تا]
(2).Gerbert
(3). Michael Scott
(4) Adelard of Bath
(5)دورانت، تاریخ تمدن، ج4 صص 33-1229
(6)ميرزا ابوتراب نظم الدوله؛ سيدجمال الدين اسدآبادي، فردوسي، ش مخصوص 1346
(7)صدرواثقي، سيدجمال الدين حسيني پايه گذار نهضت اسلامي، تهران: پيام، 1353 ص 1
(8)صدر واثقي، ص 44
(9)همان ص 91
(10)محمد پاشا معزومي، خاطرات سيد جمال الدين افغاني، ترجمه مرتضي مدرسي، ص 25
(11)مجموعه اسناد و مدارك، ص 63
(12)طباطبايي، محمد محیط: سید جمال الدین اسد آبادی و بیداری مشرق زمین، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی 1370ص 6
(13)مجله كاوه، س 2، ش 3، ص 7
(14)عروه الوثقي، پاريس، يوم الخميس في 15 جمادي الاول 1301 ص 8
(15)عروه الوثقي، پاريس، يوم الخميس في 6 ذي القعده 1301 ص 1
(16)خواندنيها، ش 8، س 24 ص 17
(17)صدر واثقي، ص 134
(18)كاوه، س2 ش 9، ص 4/ روزنامه اطلاع، ش 161، سه شنبه 9 ربيع الاول 1304/ خواندنيها؛ ش 89، س 24، ص 79
(19)ر. ک.به: سیری دراندیشه سیاسی غرب، حمید عنایت،چ دوم،(تهران:نشرامیرکبیر،1358)؛سیدجمال‌الدین اسدآبادی، سید غلامرضاسعیدی، چ‌اول،(تهران: دفترنشرفرهنگ‌اسلامی،1370)،ص 36
(20)غلامرضا سعیدی، پیشین، ص 32
(21)ر.ک. به: شرح حال وآثار سید جمال‌الدین‌اسدآبادی، لطف‌الله اسدآبادی، با مقدمه حسین کاظم‌زاده، (قم: دارالفکر، 1349)
 
*دانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه تهران

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه کردن

سرويس ها


Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/esfaraye/public_html/templates/yoo_revista/html/config.php on line 13

دانلود


Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/esfaraye/public_html/templates/yoo_revista/html/config.php on line 13

لينكهاي شهرستان


Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/esfaraye/public_html/templates/yoo_revista/html/config.php on line 13

آموزش عالي شهرستان


Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/esfaraye/public_html/templates/yoo_revista/html/config.php on line 13

پشتيبان


Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/esfaraye/public_html/templates/yoo_revista/html/config.php on line 13